اوکراین در تلاش است راهی برای مقابله با فناوری تازه‌ای پیدا کند که در پهپادهای جت‌موتور روسیه به کار گرفته شده است. یک برد الکترونیکی کوچک که ماه گذشته در کلاهک‌های جنگی جدید روسیه کشف شد، به این پهپادها کمک می‌کند از اختلالات جنگ الکترونیک عبور کنند و مسیر خود را به سمت هدف ادامه دهند.
این فناوری باعث شده نرخ موفقیت اوکراین در رهگیری پهپادهای روسی از حدود ۹۰ درصد به ۶۰ درصد کاهش پیدا کند. در همین حال، مناطق گسترده‌ای از اوکراین با حملات پهپادهای Geran-4 و Geran-5 روبه‌رو هستند؛ پهپادهایی که می‌توانند با سرعتی در حدود ۶۰۰ کیلومتربرساعت پرواز کنند.
روزنامه The Sun به فناوری جدید روسیه که «مغناطیس‌سنج» (Magnetometer) نام دارد، دسترسی پیدا کرده است. کارشناسان نظامی اوکراین نیز به‌صورت شبانه‌روزی در حال بررسی این سامانه و یافتن راهی برای مقابله با آن هستند.
ایوان، یکی از کارشناسان وزارت دفاع اوکراین، می‌گوید تحقیقات درباره این فناوری همچنان ادامه دارد و بخشی از رقابت گسترده فناوری نظامی میان مسکو و کی‌یف محسوب می‌شود. این تحولات در حالی رخ داده که یکی از پهپادهای مجهز به این سامانه، ۱۴ غیرنظامی را در سکوی ایستگاه راه‌آهن دنیپرو هدف قرار داد و کشت. در حملات جداگانه به مناطق پولتاوا و چرنیهیف نیز پنج نفر دیگر، از جمله دو دختر ۱۵ساله، جان باختند.
مغناطیس‌سنج چگونه پهپادهای روسی را از جنگ الکترونیک عبور می‌دهد؟
به گفته ایوان، مغناطیس‌سنج به پهپاد امکان می‌دهد بدون اتکا به سامانه‌های ناوبری متداول، از موانع ایجادشده توسط تجهیزات جنگ الکترونیک اوکراین عبور کند و مسیر خود را حفظ کند.
او برای توضیح عملکرد این فناوری از یک مثال استفاده کرده است:
«تصور کنید یک موشک روسی هستید و سامانه ناوبری شما مانند پنجره‌ای در خانه‌تان است.
از طریق این پنجره می‌دانید خورشید چه زمانی طلوع می‌کند و چه زمانی غروب می‌کند.
اگر جنگ الکترونیک این پنجره را کاملاً تاریک کند، دیگر نمی‌دانید خورشید چه زمانی طلوع یا غروب می‌کند.
حالا دنیایی را تصور کنید که در آن پهپاد دیگر به آن پنجره وابسته نیست و هیچ راهی برای تاریک‌کردن آسمان وجود ندارد.
این دقیقاً همان چیزی است که آن‌ها توسعه داده‌اند.
به‌طور خلاصه، آن‌ها یک سامانه ناوبری ماهواره‌ای پشتیبان ساخته‌اند که نمی‌توان با استفاده از جنگ الکترونیک با آن مقابله کرد.»
رقابت فناوری نظامی روسیه و اوکراین در شرایطی ادامه دارد که هر دو کشور به دنبال توسعه تسلیحاتی هستند که حتی در صورت اختلال سیگنال‌های GPS نیز بتوانند مسیر خود را پیدا کنند. سامانه‌های مختلفی برای این منظور وجود دارد و هرکدام از روش متفاوتی برای تعیین موقعیت استفاده می‌کنند.
برای مثال، موشک‌های هسته‌ای Trident 2 بریتانیا تا لبه فضا پرواز می‌کنند و از موقعیت ستارگان برای مسیریابی کمک می‌گیرند. موشک‌های کروز پنهانکار Storm Shadow که بریتانیا و فرانسه در اختیار اوکراین قرار داده‌اند نیز از فناوری نقشه‌برداری عوارض زمین بهره می‌برند تا مسیر خود را تا رسیدن به هدف مشخص کنند.
روش دیگری که در برخی موشک‌ها و پهپادها به کار می‌رود، محاسبه موقعیت بر اساس زمان، سرعت و مسافت طی‌شده از نقطه پرتاب است. این فناوری با عنوان «ناوبری اینرسی» شناخته می‌شود.
بسیاری از تسلیحات نظامی برای افزایش دقت، از ترکیب چند سامانه ناوبری مانند GPS استفاده می‌کنند. البته اضافه‌کردن تجهیزات بیشتر، هزینه ساخت را افزایش می‌دهد و ممکن است فرایند تولید را نیز طولانی‌تر کند.
مغناطیس‌سنج‌ها برای نخستین بار به‌تازگی وارد حوزه نظامی نشده‌اند. این تجهیزات که تغییرات بسیار جزئی میدان مغناطیسی را تشخیص می‌دهند، نزدیک به یک قرن است که در ناوبری و شناسایی اهداف کاربرد دارند. مغناطیس‌سنج‌ها همچنان در ابزارهای بریتانیا برای شناسایی زیردریایی‌ها استفاده می‌شوند و بخشی از تجهیزات هواپیماهای گشت دریایی P-8 Poseidon نیز هستند.
ایوان در توضیح روش‌های مقابله اوکراین با سامانه‌های ناوبری پهپادها گفت:
«برای اینکه یک پهپاد بداند در چه موقعیتی قرار دارد و باید به کجا حمله کند، از سامانه‌های ناوبری ماهواره‌ای استفاده می‌کند.
ما توانسته‌ایم با استفاده از جنگ الکترونیک و ایجاد اختلال در سیگنال‌های آن، جلوی این فرایند را بگیریم.
در این روش، اساساً یک فرکانس مشخص را با نویز اشباع می‌کنیم تا سامانه نتواند اطلاعات موردنیاز خود را دریافت کند.
ما همچنین از روش جعل سیگنال یا Spoofing استفاده می‌کنیم که به سامانه القا می‌کند در منطقه دیگری از جهان، مثلاً شهر لیما در پرو، قرار دارد.
این ابزار جدید راهی برای روس‌هاست تا سامانه‌های متداول جنگ الکترونیک را دور بزنند.
این فناوری از یک جهت متحول‌کننده است، چون به آن‌ها کمک می‌کند از سد جنگ الکترونیک ما عبور کنند؛ اما از جهت دیگر چندان متحول‌کننده نیست، زیرا از پهپادها در برابر رهگیرها و حملات فیزیکی محافظت نمی‌کند.»
افزایش سرعت پهپادهای روسی با موتورهای جت
روسیه از ماه‌های نخست جنگ با اوکراین، استفاده از پهپادهای ایرانی شاهد را آغاز کرد. این پهپادها با سرعتی در حدود ۳۲۲ کیلومتربرساعت پرواز می‌کردند. با گذشت زمان، مسکو این تسلیحات را توسعه داد و با استفاده از موتورهای جت، سرعت آن‌ها را افزایش داد.
پهپاد Geran-5 اکنون می‌تواند به سرعتی در حدود ۶۰۴ کیلومتربرساعت برسد. این سرعت بالا باعث شده برخی از پهپادهای جدید روسیه بتوانند از پهپادهای رهگیری که اوکراین در سال‌های ابتدایی جنگ توسعه داده بود، پیشی بگیرند.
سرهی «فلش» بسکرستنوف، مشاور دفاعی ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، در گفت‌وگو با The Sun رقابت فناوری دو کشور را به بازی شطرنج تشبیه کرد:
«آن‌ها می‌دانند که فناوری مانند بازی شطرنج است.
یعنی دائماً تلاش می‌کنند یک حرکت جلوتر بروند و ما هم به‌دنبال راهی برای پاسخ‌دادن به آن‌ها هستیم.
اما من بارها گفته‌ام که در این بازی تکنولوژیک، تنها کسی می‌تواند پیروز شود که به حرکت بعدی فکر کند.
آن‌ها کاری انجام می‌دهند و ما هم در پاسخ، اقدام دیگری انجام می‌دهیم.»
پهپاد Geran-5 بدنه‌ای باریک و شبیه سیگار دارد و از منطقه تسیمبولووا پرتاب می‌شود. این مدل با کلاهک جنگی ۹۰ کیلوگرمی خود می‌تواند به سرعت حدود ۶۰۰ کیلومتربرساعت دست پیدا کند و از دو پهپاد تهاجمی جدید دیگر روسیه سریع‌تر است.
در مقابل، Geran-4 بدنه‌ای پهن‌تر دارد و بر اساس طراحی اولیه پهپاد بال‌دار شاهد ساخته شده است. حداکثر سرعت این مدل به ۴۹۹ کیلومتربرساعت می‌رسد و یک کلاهک جنگی ۵۰ کیلوگرمی حمل می‌کند.
تولید ماهانه ۳ هزار پهپاد Geran-4 و Geran-5
برآوردها نشان می‌دهد تولیدکنندگان روسی در هر ماه حدود ۳ هزار فروند از پهپادهای Geran-4 و Geran-5 می‌سازند. بخش قابل‌توجهی از این پهپادها در منطقه ویژه اقتصادی آلابوگا، واقع در جمهوری تاتارستان، تولید می‌شوند. این منطقه حدود ۹۶۶ کیلومتر با خط مقدم جنگ فاصله دارد.
کرملین همچنین ۱۰ پایگاه مجهز به سکوهای پرتاب پهپادهای انتحاری دوربرد در اختیار دارد. ده‌ها ریل پرتاب نیز در امتداد مرزهای بلاروس و اوکراین مستقر شده‌اند.
وجود این پایگاه‌ها و تجهیزات پرتاب، دامنه تهدید پهپادهای روسی را افزایش داده است؛ به‌طوری‌که اهدافی در عمق خاک کشورهای عضو ناتو نیز در محدوده برد حملات آن‌ها قرار می‌گیرند.
