در پی بالا گرفتن اعتراضها نسبت به یک مستند جنجالی از برنامه «پانوراما» درباره دونالد ترامپ، رئیسجمهور سابق ایالات متحده، دو مقام بلندپایه شبکه بیبیسی از جمله مدیرکل این سازمان از سمت خود استعفا دادند. این مستند به دلیل نحوه تدوین سخنرانی ترامپ در روز حمله هوادارانش به ساختمان کنگره آمریکا در سال ۲۰۲۱، با انتقادات گستردهای روبهرو شد. در نسخه پخششده، بخشهایی از صحبتهای ترامپ به گونهای کنار هم قرار گرفته بودند که بیننده تصور میکرد او مستقیماً مردم را به شورش و حمله به کنگره دعوت کرده است.
اما پس از بررسیهای دقیق مشخص شد که جملاتی که در مستند پشت سر هم نمایش داده شدهاند، در واقع بیش از پنجاه دقیقه از هم فاصله زمانی داشتهاند و ترکیب آنها به شکلی غیرواقعی معنا و لحن اصلی سخنرانی را تغییر داده است.
ماجرای درز یادداشت داخلی در بیبیسی
روزنامه «تلگراف» در گزارشی اعلام کرد که یادداشتی از داخل شبکه بیبیسی فاش شده که به نگرانی برخی از کارکنان درباره همین مستند اشاره دارد. مایکل پرسکات، مشاور سابق در بخش استانداردهای تحریری این سازمان، در این یادداشت هشدار داده بود که نحوه تدوین این برنامه میتواند اعتبار بیطرفی بیبیسی را زیر سؤال ببرد و اعتماد مخاطبان را از بین ببرد. انتشار این یادداشت موجی از انتقاد و بحث را در فضای رسانهای و سیاسی بهراه انداخت.
سخنان اصلی ترامپ چه بود؟
ترامپ در سخنرانی روز ۶ ژانویه ۲۰۲۱ گفته بود: «ما به سوی کنگره خواهیم رفت و از نمایندگان شجاع خود حمایت خواهیم کرد.» اما در نسخه تدوینشده پانوراما، اینگونه نشان داده شد که میگوید: «ما به سوی کنگره خواهیم رفت… و من با شما خواهم بود و میجنگیم. با تمام قوا میجنگیم.»
بخش دوم این جمله مربوط به بخشی کاملاً متفاوت از سخنرانی او بود که در آن درباره «فساد انتخاباتی» صحبت میکرد. همین تغییر، محور اصلی انتقادات نسبت به بیبیسی شد.
واکنشها به جنجال تازه بیبیسی
پس از انتشار گزارش تلگراف، منتقدان بیبیسی از جمله سخنگوی کاخ سفید، کارولین لیویت، این شبکه را به «تحریف عمدی واقعیت» متهم کردند. خود دونالد ترامپ نیز در شبکه اجتماعیاش نوشت که استعفای مدیران بیبیسی نتیجه مستقیم «دستکاری سخنان او» بوده و این اتفاق را «فاجعهای برای دموکراسی» توصیف کرد. او از روزنامه تلگراف بابت افشای ماجرا تشکر کرد و مدعی شد هدف از ساخت این مستند، تأثیرگذاری بر روند انتخابات آمریکا بوده است.
در بریتانیا هم این ماجرا ابعاد سیاسی پیدا کرد. برخی نمایندگان مجلس و تحلیلگران رسانهای ضمن انتقاد از عملکرد بیبیسی در پرونده ترامپ، به مشکلات دیگری همچون جانبداری احتمالی در پوشش جنگ غزه و گزارشهای اجتماعی شبکه اشاره کردند.
استعفای مدیرکل و مدیر بخش خبر
در نهایت، «تیم دیوی» مدیرکل بیبیسی، و «دبرا ترنس» مدیر بخش خبر و امور جاری، هر دو استعفای خود را اعلام کردند. دیوی در بیانیهای گفت که تصمیم او «شخصی» بوده اما پذیرفت که به عنوان مدیرکل، «مسئولیت نهایی» با اوست. ترنس نیز اعلام کرد که ادامه کارش به اعتبار بیبیسی آسیب میزند و برای حفظ اعتماد عمومی باید کنارهگیری کند. او ضمن پذیرش اشتباهات در تدوین مستند، ادعای وجود «جانبداری سیستماتیک» در ساختار بیبیسی را رد کرد.
پیامدهای احتمالی برای آینده بیبیسی
این استعفاها در حالی رخ داده که دولت بریتانیا در آستانه بازبینی منشور قانونی بیبیسی برای دوره جدید است؛ منشوری که چارچوب فعالیت، بودجه و حدود اختیارات این سازمان را مشخص میکند. تحلیلگران معتقدند که این بحران میتواند زمینهساز اصلاحات جدی در ساختار مدیریتی و سیاستهای تحریری بیبیسی شود. همچنین احتمال دارد که دولت در بازنگری جدید، کنترل و نظارت بیشتری بر عملکرد بیبیسی اعمال کند.
به این ترتیب، یکی از معتبرترین رسانههای جهان بار دیگر با بحرانی از درون مواجه شده است؛ بحرانی که نه تنها اعتماد عمومی را هدف گرفته، بلکه آینده استقلال تحریری و جایگاه بیبیسی را در دنیای رسانه با چالشی بزرگ روبهرو کرده است.
