در پی افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی در منطقه و در آستانه دور جدیدی از چالشهای امنیتی، نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از یک سامانه موشکی جدید با قابلیتهای راهبردی رونمایی کرد. این پرتابه که با نامهای «خرمشهر-۴» و نیز «خیبر» شناخته میشود، در شرایطی به نمایش درآمده که تحلیلگران، محیط امنیتی خاورمیانه را مستعد تحولاتی پرشتاب میدانند.
این موشک که در زمره کلاس موشکهای بالستیک دوربرد قرار میگیرد، بر اساس دادههای منتشر شده، توانایی درگیری با اهداف در فاصلهای تا دو هزار کیلومتری را داراست. از ویژگیهای شاخص این پرتابه، میتوان به سرعت بسیار بالا اشاره کرد که در مرحله خارج از جو به حدود شانزده برابر سرعت صوت میرسد. چنین سرعتی، زمان پرواز تا حداکثر برد را به حدود ده تا دوازده دقیقه کاهش میدهد، پنجره زمانی برای عکسالعمل دفاعی دشمن را به شدت محدود میسازد.
یکی از جنبههای مهندسی قابل تأمل در طراحی خرمشهر-۴، ساختار پیشرانه آن است. گزارشها از استفاده از موتوری با سوخت هایپرگولیک (خودمشتعل) حکایت دارد که نیاز به سیستم اشتعال جداگانه را مرتفع میسازد و زمان آمادهسازی عملیاتی را کوتاهتر میکند. نوآوری دیگر، استقرار موتور در درون مخزن سوخت عنوان شده که به گفته طراحان، منجر به افزایش پایداری سازه، کاهش طول کلی و در نهایت بهبود نسبت ابعادی و دقت نهایی میشود.
بخش سرجنگی این موشک نیز حاوی نوآوریهایی است. این بخش با وزنی در حدود یک و نیم تن، به عنوان یکی از سنگینترین سرجنگیهای موجود در زرادخانه کشور توصیف شده است. آنچه این سرجنگی را متمایز میکند، مجهز بودن به سامانه هدایت و مانور نهایی (MaRV) است. این قابلیت به سرجنگی اجازه میدهد در مرحله نزول و نزدیکی به هدف، مسیر خود را اصلاح کند که این امر، هم دقت اصابت را افزایش میدهد و هم کارایی سامانههای دفاع ضد موشک دشمن را با چالش مواجه میسازد. برای تحقق این مانورپذیری، از مجموعهای از موتورهای کنترل واکنشی (RCS) برای اصلاح نگرش و مسیر استفاده شده است.
قابلیت دیگری که برای این موشک برشمرده شده، «هدایت میانی» است. در این مرحله که پس از جدا شدن بوستر و پیش از ورود به جو غلیظ زمین اتفاق میافتد، موشک مسیر خود را تصحیح میکند. گفته میشود پس از این مرحله و در حین سقوط نهایی، سامانههای هدایت الکترونیکی غیرفعال میشوند و موشک با اتکا به سامانههای مکانیکی و اینرسیایی به سمت هدف ادامه مسیر میدهد. این رویکرد، آسیبپذیری موشک در برابر اقدامات جنگ الکترونیک (جنگال) دشمن را کاهش میدهد.
برآورد کارشناسان از ضریب خطای این موشک (CEP) در حدود سی متر عنوان شده که برای یک سرجنگی با این قدرت تخریب، دقتی قابل توجه محسوب میشود. ترکیب سرعت فوقالعاده بالا، قدرت تخریب گسترده ناشی از سرجنگی سنگین، قابلیتهای مانوری برای گریز از دفاعات و دقت نسبتاً بالا، این پرتابه را به یک سیستم راهبردی با توان بازدارندگی قابل ملاحظه تبدیل میکند.
رونمایی از چنین سامانهای در شرایط کنونی، پیامی چندلایه دارد. از یک سو، نمایشی از تداوم توسعه و نوسازی توانمندیهای دفاعی بومی با تمرکز بر فناوریهای پیچیده است و از سوی دیگر، در بافتار تنشهای منطقهای اخیر، به عنوان یک نشانه راهبردی در محاسبات بازدارندگی تفسیر میشود. کارایی عملیاتی و تأثیر واقعی این سیستم، مانند هر سلاح پیچیده دیگری، در نهایت در میدان آزمایش واقعی مشخص خواهد شد، اما طراحی و ویژگیهای اعلامشده، حاکی از حرکتی رو به جلو در بلوغ فناورانه و عملیاتی برنامه موشکی کشور است.
