در منازعات اخیر، بهویژه در درگیری میان ایران، اسرائیل و ایالات متحده، استفاده چشمگیر از پهپادها، بهخصوص از سوی ایران، رویکردی نوین را در جنگهای مدرن به نمایش گذاشته است. در حالی که ایالات متحده بر استفاده از پهپادهای شناسایی و تهاجمی بزرگ و گرانقیمت مانند RQ-4 Global Hawk و MQ-9 Reaper تمرکز دارد که هزینهای بیش از ۵۶ میلیون دلار برای هر فروند دارند، ایران با اتکا به پهپادهای انتحاری ارزانقیمت مانند شاهد-۱۳۶، استراتژی متفاوتی را در پیش گرفته است.
پهپاد شاهد-۱۳۶، با هزینهای بین ۲۰ تا ۵۰ هزار دلار، حدود ۲.۵ متر دهانه بال و یک سرجنگی ۴۰ کیلوگرمی دارد. این پهپاد که با یک موتور کوچک در قسمت دم کار میکند، قادر است تا بیش از ۲۰۰۰ کیلومتر برد داشته باشد و بهعنوان مهمات “پرسهزن” عمل کند، یعنی میتواند در آسمان باقی مانده و به دنبال هدف بگردد.
تفاوت فاحش در هزینهها:
مقایسه هزینه پهپاد شاهد با سامانه پدافند موشکی THAAD آمریکا، شکاف عظیم هزینهها را آشکار میسازد. در حالی که یک پهپاد شاهد دهها هزار دلار هزینه دارد، هر موشک رهگیر سامانه THAAD، که برای حفاظت در برابر تهدیدات هوایی طراحی شده، حدود ۱۲.۷ میلیون دلار قیمتگذاری شده است. نرخ موفقیت ۹۰ درصدی THAAD در رهگیری اهداف، هرچند برای حفاظت مؤثر است، اما با توجه به هزینه بالای هر شلیک و ذخایر محدود موشکها، چالشهای لجستیکی و اقتصادی جدی را برای نیروهای مهاجم ایجاد میکند.
اشباع پدافند با پهپادهای انبوه:
استفاده از پهپادهای شاهد-۱۳۶ بهصورت گروهی (swarm)، تاکتیک اصلی ایران برای غلبه بر سامانههای پدافندی گرانقیمت غرب است. این رویکرد باعث اشباع سامانههای پدافندی و وادار کردن دشمن به مصرف موشکهای رهگیر بسیار گرانقیمت در برابر اهدافی با هزینه بسیار پایین میشود. این استراتژی، ضمن کاهش اثربخشی پدافند دشمن، ذخایر موشکی آنها را نیز به سرعت کاهش میدهد.
ساختار سامانه THAAD:
هر آتشبار سامانه THAAD شامل شش پرتابگر با مجموع ۴۸ موشک است که توسط رادار TPY-2 هدایت میشود. راهاندازی و عملیات این سامانه نیازمند ۹۰ نیروی نظامی بوده و هزینه هر آتشبار آن حدود ۲.۷۳ میلیارد دلار برآورد میشود. در حال حاضر، ۱۰ آتشبار فعال از این سامانه در اختیار ایالات متحده، امارات متحده عربی و عربستان سعودی قرار دارد. این تقابل، نمونهای بارز از جنگ نامتقارن در عصر نوین است که در آن، هزینههای پایین و استفاده انبوه از تسلیحات، میتواند بر فناوریهای پیشرفته و گرانقیمت غلبه کند.
