تعریف واحد و ثابتی برای “اروپای شرقی” وجود ندارد و مرزهای آن در طول زمان و بسته به دیدگاههای تاریخی، سیاسی و فرهنگی، دستخوش تغییر شده است. این منطقه بیش از آنکه یک واحد جغرافیایی مشخص باشد، مفاهیمی تاریخی و ژئوپلیتیکی را در بر میگیرد.
روسیه، اوکراین و بلاروس به طور مداوم در اکثر تعاریف، هسته اصلی اروپای شرقی را تشکیل میدهند. در حالی که مرز شرقی این منطقه نسبتاً مشخص است، مرز غربی آن در تعاریف مختلف، دستخوش تغییرات چشمگیری میشود و کشورهایی چون لهستان، جمهوری چک و مجارستان گاهی در این دسته و گاهی در اروپای مرکزی طبقهبندی میشوند. این تفاوتها در طبقهبندی، علاوه بر جغرافیا، به هویت فرهنگی نیز وابسته است.
در جدول زیر، دستهبندیهای اصلی از سوی سازمان ملل، کتاب حقایق جهانی CIA، کمیته نامهای جغرافیایی آلمان (StAGN) و رسانه The European Correspondent (سازنده نقشه) آورده شده است:
| کشور | سازمان ملل (منطقهای) | سازمان ملل (M49) | CIA World Factbook | European Correspondent | StAGN |
|---|---|---|---|---|---|
| 🇧🇾 بلاروس | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ |
| 🇷🇺 روسیه | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ |
| 🇺🇦 اوکراین | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ |
| 🇲🇩 مولداوی | ✓ | ✓ | ✓ | ✓ | |
| 🇧🇬 بلغارستان | ✓ | ✓ | |||
| 🇨🇿 جمهوری چک | ✓ | ✓ | |||
| 🇭🇺 مجارستان | ✓ | ✓ | |||
| 🇵🇱 لهستان | ✓ | ✓ | |||
| 🇷🇴 رومانی | ✓ | ✓ | |||
| 🇸🇰 اسلواکی | ✓ | ✓ | |||
| 🇪🇪 استونی | ✓ | ✓ | |||
| 🇱🇻 لتونی | ✓ | ✓ | |||
| 🇱🇹 لیتوانی | ✓ | ✓ | |||
| 🇦🇱 آلبانی | ✓ | ✓ | |||
| 🇦🇿 آذربایجان | ✓ | ✓ | |||
| 🇬🇪 گرجستان | ✓ | ✓ | |||
| 🇧🇦 بوسنی و هرزگوین | ✓ | ||||
| 🇭🇷 کرواسی | ✓ | ||||
| 🇲🇪 مونتهنگرو | ✓ | ||||
| 🇲🇰 مقدونیه شمالی | ✓ | ||||
| 🇷🇸 صربستان | ✓ | ||||
| 🇸🇮 اسلوونی | ✓ |
اصطلاح “اروپای شرقی” در دوران جنگ سرد اهمیت ویژهای یافت و اغلب به کشورهایی اطلاق میشد که از اتحاد جماهیر شوروی پیروی میکردند. این نگاه سیاسی همچنان بر درک امروزی از این منطقه تأثیرگذار است. با این حال، اروپای شرقی به عنوان یک واحد جغرافیایی ثابت نبوده و تعریف آن تحت تأثیر امپراتوریها، ایدئولوژیها و نهادهای گوناگون تغییر کرده است.
در وسیعترین تعریف، اروپای شرقی میتواند از شرق آلمان تا کوههای اورال در روسیه امتداد یابد و حتی بخشهایی از بالکان و اروپای مرکزی را نیز شامل شود. اما در محدودترین تعریف، این منطقه به چند کشور اسلاو شرقی خلاصه میشود که بیشتر بر پایه اشتراکات فرهنگی یا زبانی بنا شده است. در نهایت، تعیین نقطه آغاز و پایان اروپای شرقی به دیدگاه افراد بستگی دارد و آن را به یک مفهوم پویا و در حال تحول تبدیل کرده است.
