خصوصیسازی گسترده دهه ۱۹۹۰ در کشورهای شرقی اروپا، نرخ مالکیت مسکن را تا بالای ۹۰ درصد رساند، در حالی که آلمان و سوئیس با وجود ثروت بالا، کمترین آمار خانهدار شدن را دارند.
در قاره اروپا، میزان مالکیت مسکن در میان کشورهای مختلف اختلافی شگفتانگیز را نشان میدهد. در برخی نقاط، بیش از ۹۰ درصد خانوارها صاحب خانه خود هستند، در حالی که در مناطقی دیگر، کمتر از نیمی از مردم در ملک شخصی خود زندگی میکنند.
جالب آنکه این شکاف تنها به سطح درآمد مربوط نمیشود. برخی از ثروتمندترین اقتصادهای اروپایی نظیر آلمان و سوئیس، پایینترین نرخهای مالکیت مسکن را ثبت کردهاند و در این کشورها اجارهنشینی رواج بسیار بیشتری دارد.
نقشه زیر که با استفاده از تازهترین اطلاعات یورواستات و پارلمان بریتانیا تهیه شده، نشان میدهد وضعیت مالکیت مسکن در اروپا بر اساس سهم خانوارها چگونه است.
چرا این آمار اهمیت دارد؟ مالکیت مسکن ارتباط نزدیکی با ثروتآفرینی، امنیت مالی و پایداری در بلندمدت دارد. کشورهایی که نرخ مالکیت پایینتری دارند، معمولاً بازارهای اجاره پیشرفتهتری را شاهد هستند، در حالی که نرخهای بالاتر بیشتر بازتاب سیاستهای تاریخی است تا توانایی خرید فعلی مردم.
بیشترین آمار خانهداری در کجاست؟
بالاترین نرخهای مالکیت مسکن در نیمه شرقی اتحادیه اروپا به چشم میخورد. رومانی با ۹۳.۲ درصد، اسلواکی با ۹۳.۱ درصد و کرواسی با ۹۱.۴ درصد در صدر این فهرست قرار دارند. به طور میانگین، کشورهای اروپای مرکزی و شرقی نرخ مالکیتی حدود ۳۰ درصد بالاتر از همتایان غربی خود دارند.
جدول زیر ترتیب کشورها را همراه با درصد مالکیت مسکن (بر اساس سهم خانوارها) نشان میدهد:
۱. رومانی — ۹۳.۲٪
۲. اسلواکی — ۹۳.۱٪
۳. کرواسی — ۹۱.۴٪
۴. مجارستان — ۸۹.۸٪
۵. لیتوانی — ۸۷.۴٪
۶. لهستان — ۸۷.۲٪
۷. بلغارستان — ۸۶.۱٪
۸. لتونی — ۸۲.۲٪
۹. نروژ — ۸۰.۰٪
۱۰. استونی — ۷۹.۷٪
۱۱. ایتالیا — ۷۷.۱٪
۱۲. جمهوری چک — ۷۵.۱٪
۱۳. اسلوونی — ۷۴.۲٪
۱۴. اسپانیا — ۷۳.۶٪
۱۵. پرتغال — ۷۱.۲٪
۱۶. بلژیک — ۷۰.۹٪
۱۷. یونان — ۶۹.۴٪
۱۸. ایرلند — ۶۹.۳٪
۱۹. قبرس — ۶۹.۲٪
۲۰. هلند — ۶۸.۸٪
۲۱. مالت — ۶۸.۱٪
۲۲. فنلاند — ۶۶.۹٪
۲۳. سوئد — ۶۴.۶٪
۲۴. لوکزامبورگ — ۶۳.۵٪
۲۵. بریتانیا — ۶۱.۷٪
۲۶. فرانسه — ۶۱.۲٪
۲۷. دانمارک — ۶۰.۹٪
۲۸. اتریش — ۵۴.۵٪
۲۹. آلمان — ۴۷.۲٪
۳۰. سوئیس — ۴۲.۰٪
متوسط اتحادیه اروپا: ۶۸.۴ درصد.
یکی از دلایل اصلی نرخ بالای مالکیت مسکن در اروپای شرقی، برنامه خصوصیسازی گسترده مسکن در دهه ۱۹۹۰ است. در آن دوره، دولتها آپارتمانهای عمومی را اغلب با تخفیفهای قابل توجه به ساکنان واگذار کردند و میلیونها نفر صاحب خانه شدند. این رویداد شکافی ساختاری با اروپای غربی ایجاد کرد که تا امروز ادامه دارد.
وضعیت در اروپای غربی چگونه است؟
در سوی دیگر قاره، اروپای غربی به طور میانگین نرخهای پایینتری از مالکیت مسکن دارد. فرانسه و بریتانیا حدود ۶۱.۵ درصد را ثبت کردهاند و کشورهای بنلوکس (بلژیک، هلند و لوکزامبورگ) نیز در محدوده ۶۸ درصد قرار دارند.
در این منطقه، قیمتهای بالای مسکن و شرایط سختگیرانهتر برای دریافت وام، خانهدار شدن را به ویژه برای نسلهای جوان دشوارتر ساخته است. از سوی دیگر، حمایتهای قوی از مستأجران و بازارهای اجاره باثبات، اجارهنشینی طولانیمدت را به گزینهای رایج و پذیرفتهشده تبدیل کرده است. همچنین بازارهای کار پویا در شهرهای بزرگ به گسترش بازارهای اجاره دامن زده، جایی که مالکان املاک خود را به متخصصان شاغل و خانوادههای جوان اجاره میدهند.
استثنای کشورهای آلمانیزبان
پایینترین نرخهای مالکیت مسکن به طور خاص در منطقه DACH (آلمان، اتریش و سوئیس) دیده میشود. این کشورها با وجود درآمدهای بالا و اقتصادهای قدرتمند، یکی از کمترین سطوح خانهداری در اروپا را دارند.
در سوئیس، یکی از ثروتمندترین کشورهای جهان، تنها ۴۲ درصد خانوارها در ملک شخصی خود زندگی میکنند. در آلمان نیز کمتر از نیمی از خانوارها (۴۷.۲ درصد) صاحب خانه هستند و اتریش با ۵۴.۵ درصد اندکی بالاتر قرار دارد.
نرخهای پایین در این کشورها تا حدی ریشه در عوامل فرهنگی دارد؛ برای نمونه، جوانان در این مناطق زودتر از کشورهای جنوب اروپا خانه والدین را ترک میکنند. همچنین گذار پساسوسیالیستی در مناطقی مانند آلمان شرقی مسیر متفاوتی را طی کرد و در دهه ۱۹۹۰، مسکنهای دولتی اغلب به شرکتها فروخته شدند، نه به خود ساکنان.
