طی روزهای اخیر، شبکههای اجتماعی شاهد انتشار خبری پر سر و صدا بوده است. علی شریفیزارچی، که پیشتر به عنوان استاد دانشگاه صنعتی شریف فعالیت داشته، مدعی شده است که آمار اعلام شده مبنی بر ثبتنام ۳۰ میلیون نفر در پویش «جانفدا» صحت ندارد و تعداد واقعی شرکتکنندگان بسیار کمتر، حدود ۴ میلیون نفر است.
برای پشتیبانی از ادعای خود، ایشان به خروجی یکی از رابطهای برنامهنویسی کاربردی (API) در وبسایت `janfadaa.ir` استناد کردهاند. شریفیزارچی حتی یک دستورالعمل فنی مشخص را برای انجام راستیآزمایی این موضوع ارائه داده است. بر اساس تحلیل ایشان از این API، از آنجایی که شناسه (ID) منحصربهفردی که در خروجی این رابط برنامهنویسی نمایش داده میشود، عددی کمتر از ۴ میلیون را نشان میدهد، لذا تعداد کل افرادی که در این پویش ثبتنام کردهاند، نمیتواند از این رقم فراتر رود. این ادعا، توجه بسیاری را به خود جلب کرده و پرسشهایی را درباره دقت آمارهای منتشر شده در فضای مجازی ایجاد نموده است.
خبرگزاری فارس در واکنش به این ادعا نوشته است که عدد مورد استناد شریفیزارچی اساساً مربوط به تعداد ثبتنامکنندگان نیست، بلکه به تعداد نظرات ثبتشده در بخش کامنتهای سایت پویش مربوط میشود. بر اساس این گزارش، در وبسایت پویش «جانفدا» بخشی اختیاری برای درج نظر وجود دارد و دادهای که در خروجی API دیده شده، شناسه نظرات ثبتشده را نشان میدهد، نه شناسه کاربران یا ثبتنامکنندگان.
به نوشته فارس، حدود ۳ میلیون و ۸۳۰ هزار نفر از ثبتنامکنندگان علاوه بر ثبتنام، در سایت نظر هم درج کردهاند و این عدد نمیتواند مبنای محاسبه کل ثبتنامکنندگان باشد. به بیان دیگر، شناسههایی که در بخش کامنتها نمایش داده میشود، صرفاً ترتیب ثبت نظر را نشان میدهد و ارتباطی با شماره سریال ثبتنام کلی کاربران ندارد.
خبرگزاری تسنیم نیز در تحلیلی فنی به این ادعا پرداخته و نوشته است که استدلال مطرحشده از پایه دچار خطاست؛ زیرا فیلد id در خروجی مورد اشاره، شناسه کامنت است، نه شناسه کاربر. در یک پایگاه داده استاندارد، هر کامنت یک رکورد مستقل دارد و شناسه مخصوص خود را دریافت میکند؛ در حالی که ممکن است بسیاری از کاربران اصلاً نظری ثبت نکنند یا یک کاربر چند نظر مختلف بگذارد.
تسنیم برای توضیح این موضوع نوشته است اگر ۱۰۰ نفر در یک وبسایت ثبتنام کنند، اما فقط ۱۰ نفر نظر بدهند و هرکدام سه نظر ثبت کنند، جدول کامنتها ۳۰ رکورد خواهد داشت. در چنین حالتی نمیتوان گفت چون آخرین شناسه کامنت ۳۰ است، پس فقط ۳۰ نفر در سایت ثبتنام کردهاند. این همان خطایی است که به گفته این خبرگزاری، در تحلیل آمار پویش «جانفدا» رخ داده است.
در ادامه این تحلیل آمده است که دستور ارائهشده برای بررسی API نیز نمیتواند کل دیتابیس یک سایت را نشان دهد. به نوشته تسنیم، APIهای معمول در فضای وب همه رکوردهای چندمیلیونی را یکجا برنمیگردانند و معمولاً از صفحهبندی یا Pagination استفاده میکنند. بنابراین مشاهده چند ردیف از خروجی یک درخواست، به معنای دسترسی به تمام دادههای ثبتشده در سایت نیست.
از سوی دیگر، تسنیم تأکید کرده است حتی اگر شناسههای مورد اشاره مربوط به کاربران بودند، باز هم نمیشد صرفاً از روی آخرین عدد، تعداد واقعی کاربران را به دست آورد؛ زیرا در سیستمهای واقعی ممکن است به دلایل مختلف از جمله حذف رکوردهای تکراری یا اسپم، ثبتهای ناموفق یا روشهای تخصیص دستهای، میان شناسهها فاصله وجود داشته باشد. بنابراین فرض پیوسته بودن شمارهها نیز از نظر فنی قابل اتکا نیست.
بر اساس این گزارش، خروجی منتشرشده از API و تصاویر مورد اشاره فقط نشان میدهد تعدادی کامنت با شناسههایی کمتر از ۴ میلیون ثبت شدهاند و هیچکدام از این دادهها ثابت نمیکند که این شناسهها مربوط به کاربران یا کل ثبتنامکنندگان پویش هستند. تسنیم نتیجه گرفته است که ادعای «کمتر از ۴ میلیون ثبتنامکننده» با شواهد ارائهشده اثبات نمیشود و از نظر فنی، ناشی از خلط میان شناسه کامنت و شناسه کاربر است.
فارس نیز در گزارش خود تأکید کرده است که استناد به عدد نظرات برای زیر سؤال بردن آمار ثبتنامکنندگان پویش «جانفدا» برداشت نادرستی از دادههای سایت است و نمیتواند مبنایی برای رد آمار رسمی اعلامشده قرار گیرد. این خبرگزاری همچنین نوشته است که موضوع پس از طرح ادعای شریفیزارچی، با واکنشهایی در فضای مجازی همراه شده و برخی کاربران و فعالان رسانهای، این برداشت را خطای فنی در خوانش دادهها دانستهاند.
