بر اساس مطالعهٔ ۳۳۵ محلهٔ پایتخت، تفاوت فاحشی بین مناطق خوشنشین و کمبرخوردار در میزان رضایت شهروندان دیده میشود.
نتایج یک پژوهش جامع دربارهٔ کیفیت زندگی شهری در تهران که به تازگی منتشر شده، نشان میدهد که بین ۳۳۵ محلهٔ پایتخت از نظر میزان رضایت ساکنان، تفاوتهای قابلتوجه و حتی چشمگیری وجود دارد. این مطالعه که با هدف شناسایی نقاط قوت و ضعف محلههای مختلف تهران انجام شده، وضعیت هر منطقه را بر اساس معیارهایی مانند دسترسی به خدمات شهری، کیفیت هوا، امنیت، امکانات رفاهی و میزان رضایت عمومی شهروندان مورد ارزیابی قرار داده است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که کیفیت زندگی در تهران یکنواخت نیست و ساکنان هر محله، تجربهٔ کاملاً متفاوتی از زندگی در پایتخت دارند.
در این بررسی، محلههای تهران بر اساس میزان رضایت و محبوبیت در میان شهروندان، در پنج طیف رنگی از سبز تا قرمز دستهبندی شدهاند. این نقشهٔ رنگی که به نوعی نمایانگر عدالت یا ناعدالتی شهری در پایتخت است، به خوبی نشان میدهد که کدام مناطق از امکانات و خدمات بهتری برخوردار هستند و کدام محلهها همچنان در محرومیت و کمتوجهی باقی ماندهاند. جالب اینجاست که این دستهبندی صرفاً بر اساس آمار و ارقام رسمی نبوده و نظرات مستقیم خود شهروندان نیز در آن نقش داشته است؛ موضوعی که اعتبار و کاربردی بودن این نقشه را دوچندان کرده است.
محلههای «داغ» در این نقشه، مناطقی هستند که ساکنان آنها از کیفیت زندگی شهری در سطح بالا یا بسیار بالا رضایت دارند. این محلهها که معمولاً در شمال و برخی نقاط مرکزی تهران قرار گرفتهاند، از امکاناتی نظیر دسترسی آسان به حملونقل عمومی، فضای سبز کافی، مراکز خرید مدرن، مدارس و بیمارستانهای باکیفیت و همچنین امنیت بالاتر برخوردار هستند. ساکنان این مناطق در نظرسنجیها، سطح رضایت خود را از زندگی در محلهشان بسیار بالا ارزیابی کردهاند و این موضوع به وضوح در نقشه با رنگ سبز و آبی مشخص شده است. با این حال، نباید از نظر دور داشت که این رضایت بالا، معمولاً با هزینههای سرسامآور مسکن و اجارهبها در این مناطق همراه است که خود باعث ایجاد شکاف طبقاتی و ناعدالتی در دسترسی به کیفیت زندگی مطلوب میشود.
در نقطهٔ مقابل، محلههای «سرد» یا همان لکههای قرمز روی نقشه، مناطقی هستند که به دلیل کسب امتیاز پایینتر در نظرسنجیها و معیارهای ارزیابی، در پایینترین سطح کیفیت زندگی قرار گرفتهاند. این محلهها که عمدتاً در جنوب و جنوبغرب تهران واقع شدهاند، با چالشهای متعددی مانند آلودگی هوای شدیدتر، ترافیک سنگین، کمبود فضای سبز، دسترسی محدود به خدمات بهداشتی و آموزشی باکیفیت و همچنین نرخ بالاتر جرائم و ناامنی اجتماعی دست و پنجه نرم میکنند. ساکنان این مناطق در نظرسنجیها، کمترین میزان رضایت را از زندگی در محلهٔ خود ابراز کردهاند و بسیاری از آنها به دنبال فرصتی برای مهاجرت به مناطق دیگر و بهبود کیفیت زندگی خود هستند. این شکاف آشکار و عمیق میان مناطق شمالی و جنوبی تهران، یک هشدار جدی برای برنامهریزان شهری و مسئولان است تا با توزیع عادلانهتر امکانات و خدمات، به فکر کاهش این نابرابریها باشند.
با توجه به اینکه این مطالعهٔ جدید و نقشهٔ منتشرشده میتواند ابزاری کارآمد برای سیاستگذاران شهری و همچنین شهروندانی که به دنبال انتخاب محلهای مناسب برای سکونت هستند، باشد، انتظار میرود که مسئولان شهرداری و سایر نهادهای مرتبط، از نتایج آن برای بهبود وضعیت محلههای کمبرخوردار استفاده کنند. همچنین، این پژوهش میتواند به عنوان یک اطلس جامع از کیفیت زندگی در تهران، راهگشای تحقیقات آینده در حوزهٔ برنامهریزی شهری، جامعهشناسی شهری و اقتصاد مسکن باشد. البته نباید فراموش کرد که این نقشه تنها بر اساس دادههای یک مقطع زمانی خاص تهیه شده و با تغییر شرایط شهری و بهبود یا افت وضعیت محلهها، ممکن است در آینده تغییراتی در آن اعمال شود. به همین دلیل، تکرار دورهای چنین پژوهشهایی میتواند به پایش مستمر کیفیت زندگی در پایتخت و ارائهٔ راهکارهای بهروز برای ارتقای آن کمک شایانی کند.
