نشستن طولانیمدت و کاهش فعالیت بدنی از جمله عواملی هستند که در سالهای اخیر توجه زیادی از سوی پژوهشگران حوزه سلامت به خود جلب کردهاند. حالا یک مطالعه جدید نشان میدهد حتی تغییرات ظاهراً کوچک در میزان تحرک روزانه نیز ممکن است با خطر ابتلا به برخی انواع سرطان ارتباط داشته باشد.
نکته مهم این پژوهش این نیست که چند دقیقه تماشای تلویزیون مستقیماً باعث سرطان میشود. بلکه محققان بررسی کردهاند وقتی بخشی از زمان فعالیت بدنی، بهخصوص فعالیت شدید، با نشستن، خوابیدن یا تماشای تلویزیون جایگزین میشود، احتمال بروز سرطان چگونه تغییر میکند.
نتایج نشان میدهد هرچه میزان فعالیت بدنی بیشتر باشد، خطر ابتلا به برخی سرطانهای مرتبط با کمتحرکی نیز کمتر خواهد بود. در مقابل، کاهش فعالیت و افزایش زمان بیتحرکی با افزایش خطر همراه بوده است.
این مطالعه توسط پژوهشگران دانشگاه کالج لندن انجام شده و نتایج آن در مجله BMC Medicine منتشر شده است. محققان برای بررسی ارتباط میان فعالیت روزانه و سرطان، اطلاعات بیش از ۵۹ هزار نفر از شرکتکنندگان در پروژه UK Biobank را مورد بررسی قرار دادند.
چند دقیقه فعالیت چه تفاوتی ایجاد میکند؟
پژوهشگران در این بررسی میزان زمانی را که افراد در طول روز به خواب، نشستن، ایستادن و فعالیتهای بدنی با شدتهای مختلف اختصاص میدادند، بررسی کردند. فعالیت روزانه شرکتکنندگان نیز با استفاده از دستگاههای پوشیدنی روی مچ دست اندازهگیری شده بود.
میانگین سنی افراد حاضر در مطالعه حدود ۶۱.۷ سال بود و شرکتکنندگان برای حدود هشت سال تحت پیگیری قرار گرفتند. در این مدت ۲۳۸۵ مورد سرطان در میان آنها ثبت شد؛ سرطانهایی که در پژوهشهای قبلی نیز ارتباطی با سطح فعالیت بدنی داشتهاند.
نتایج نشان داد جایگزین کردن ۱۵ دقیقه نشستن یا خواب با ۱۵ دقیقه فعالیت بدنی در طول روز، با حدود ۲ درصد کاهش خطر سرطان همراه بود.
در سوی دیگر، کاهش فعالیت بدنی میتواند نتیجه معکوس داشته باشد. بر اساس مدل آماری پژوهش، جایگزین کردن ۳۰ دقیقه فعالیت با شدتهای مختلف با ۳۰ دقیقه رفتار کمتحرک مانند نشستن یا تماشای تلویزیون، با حدود ۸ درصد افزایش خطر سرطان ارتباط داشت. جایگزین کردن همین میزان فعالیت با خواب نیز با افزایش حدود ۷ درصدی همراه بود.
اما بخش جالبتر مطالعه به فعالیتهای شدید مربوط میشود. بر اساس برخی مدلهای آماری، جایگزین کردن تنها حدود دو تا سه دقیقه فعالیت شدید روزانه با بیتحرکی میتوانست با افزایش خطر سرطان تا حدود ۱۵ درصد همراه باشد.
البته این عدد به هیچ عنوان به این معنا نیست که «تماشای سه دقیقه تلویزیون باعث افزایش ۱۵ درصدی سرطان میشود». این رقم نتیجه یک مدل آماری است که اثر جایگزین شدن فعالیت شدید با رفتار کمتحرک را بررسی کرده است و نباید آن را به معنای رابطه مستقیم علت و معلولی میان تماشای تلویزیون و سرطان تفسیر کرد.
فعالیت شدید نیز الزاماً به معنای انجام تمرینات ورزشی سنگین در باشگاه نیست. دویدن، ورزش کردن، بالا رفتن سریع از پلهها یا حتی دویدن برای رسیدن به اتوبوس میتواند در این گروه قرار بگیرد.
چرا کمتحرکی اهمیت دارد؟
پژوهشهای پیشین نیز ارتباط میان فعالیت بدنی بیشتر و کاهش خطر برخی سرطانها را نشان دادهاند. سرطانهای پستان، روده بزرگ، مثانه، کلیه و معده از جمله مواردی هستند که در مطالعات مختلف ارتباط آنها با سطح فعالیت بدنی مورد بررسی قرار گرفته است.
به گفته پژوهشگران، مسئله فقط اضافه کردن زمان ورزش به برنامه روزانه نیست؛ کاهش مدت زمان نشستن و جلوگیری از دورههای طولانی بیتحرکی نیز اهمیت دارد.
دکتر جان میچل، نویسنده اصلی این پژوهش، میگوید افرادی که زمان زیادی را در حالت نشسته سپری میکنند، با خطر بالاتری برای ابتلا به سرطان مواجه هستند. محققان همچنین بررسی کردند که اگر افراد فعال میزان تحرک خود را کاهش دهند چه اتفاقی رخ میدهد و نتایج نشان داد کاهش فعالیت در این گروه نیز میتواند با افزایش خطر همراه باشد.
این موضوع اهمیت حفظ یک سبک زندگی فعال را در طول زمان نشان میدهد. به عبارت دیگر، فعال بودن در یک دوره از زندگی به این معنا نیست که کاهش تحرک در سالهای بعد هیچ اثری بر سلامت نخواهد داشت.
توصیههای فعلی برای فعالیت بدنی چیست؟
راهنمای سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS) به بزرگسالان توصیه میکند در طول هفته دستکم ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط یا ۷۵ دقیقه فعالیت شدید داشته باشند.
پیادهروی سریع، دوچرخهسواری و برخی فعالیتهای ورزشی که ضربان قلب و سرعت تنفس را افزایش میدهند اما همچنان امکان صحبت کردن را فراهم میکنند، در گروه فعالیتهای متوسط قرار میگیرند.
فعالیت شدید نیز شامل کارهایی مانند دویدن، دوچرخهسواری سریع، فوتبال یا بالا رفتن سریع از پلههاست؛ فعالیتهایی که باعث افزایش قابل توجه ضربان قلب و تنفس میشوند.
توصیه دیگر، کاهش دورههای طولانی نشستن و ایجاد وقفه در بیتحرکی است. همچنین بزرگسالان بهتر است حداقل دو روز در هفته فعالیتهایی انجام دهند که گروههای اصلی عضلات بدن را درگیر میکند.
با این حال، خطر ابتلا به سرطان تنها به میزان فعالیت بدنی یا مدت زمان تماشای تلویزیون وابسته نیست. عواملی مانند مصرف دخانیات، رژیم غذایی، وزن، مصرف الکل، سابقه خانوادگی و وضعیت کلی سلامت نیز میتوانند در این زمینه نقش داشته باشند.
بنابراین یافته اصلی این پژوهش را میتوان سادهتر اینگونه بیان کرد: حرکت بیشتر و نشستن کمتر، بخشی از یک سبک زندگی سالم است و حتی تغییرات کوچک در میزان فعالیت روزانه میتواند از نظر سلامت اهمیت داشته باشد. در عین حال، نتایج این مطالعه نباید به این شکل تعبیر شود که چند دقیقه تماشای تلویزیون بهتنهایی باعث سرطان میشود؛ آنچه پژوهشگران بررسی کردهاند، ارتباط میان جایگزین شدن فعالیت بدنی با رفتارهای کمتحرک و تغییر خطر ابتلا به سرطان است.
