روز دختر هر سال با پیامهای تبریک و اهدای گل جشن گرفته میشود، اما در پس این مناسبت، جنبههای مهمی وجود دارد که کمتر مورد توجه قرار میگیرند. دختران ایرانی با موفقیتهایی همچون پیشرفت در تحصیل، ورود به دانشگاهها و تسلط بر دانشهای جدیدی مانند هوش مصنوعی شناخته میشوند، ولی بسیاری از آنان با مسائلی چون بیکاری، تأخیر در ازدواج و تجرد طولانیمدت دستوپنجه نرم میکنند؛ موضوعی که با برخی سیاستهای جاری در زمینه افزایش جمعیت و ازدواج زودهنگام در تضاد است.
شهلا کاظمیپور، جمعیتشناس، در گفتوگو با ایسنا اشاره کرده است که براساس آمار سال ۱۴۰۳ مرکز آمار ایران، کشور دارای جمعیت تقریبی ۸۷ میلیون نفر است که ۴۳ میلیون نفر از آنان را زنان تشکیل میدهند. از میان این جمعیت، تخمین زده میشود که ۲۱ میلیون زن زیر ۳۵ سال باشند و از این تعداد، ۱۵ میلیون نفر مجرد هستند.
وی همچنین به تفکیک سنی این گروه اشاره کرده و توضیح داده است که از ۱۵ میلیون دختر مجرد، ۷.۵ میلیون نفر کودک (زیر ۱۲ سال)، حدود ۳.۵ میلیون نفر نوجوان (۱۲ تا ۱۷ سال)، ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار نفر جوان (۱۸ تا ۲۴ سال) و ۱.۷ میلیون نفر نیز در رده آخر جوانی (۲۵ تا ۳۴ سال) قرار دارند. در میان دختران بالای ۱۸ سال، ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر مشغول به تحصیل در دانشگاه هستند.
به گفته این جمعیتشناس، تعداد دانشجویان دختر شامل حدود ۱.۵ میلیون نفر در مقطع لیسانس، ۸۰۰ هزار نفر در مقطع فوق لیسانس و ۱۱۲ هزار نفر در مقطع دکترا میشود.
نیمی از زنان تحصیلکرده بیکارند
این جامعهشناس در ادامه با بیان اینکه ۵۰ درصد زنان تحصیلکرده شاغل نیستند، گفت: علی رغم بالا بودن پوشش تحصیلی دختران نسبت به پسران در مقاطع مختلف تحصیلی، مسئله اساسی این است که به طور کلی شاخصهای تحصیلی در ایران باید افزایش یابد، چراکه تحصیلات به صورت هدفمند صورت نمیگیرد. به بیانی دیگر در کشورهای پیشرفته ، افراد با این هدف تحصیل میکنند که از معلومات خود بهرهبرداری کنند، این درحالیست که در ایران میزان بیکاری جوانان تحصیلکرده به ویژه زنان بسیار بالاست، زیرا آنها نتوانستهاند از سرمایهگذاری مالی و فرهنگی که برای خود انجام دادهاند، بهرهبرداری کنند؛ این موضوع هم به ضرر خود افراد و هم به ضرر جامعه است.
با افزایش ۲ ساله سن ازدواج، میانگین سن ازدواج دختران به ۲۵.۵ سال رسید
کاظمیپور با اشاره به وضعیت تاهل و تجرد جمعیت دختران ۱۵ تا ۳۴ سال نیز تصریح کرد: از میان جمعیت ذکرشده در مجموع ۶ میلیون نفر متاهل هستند. همچنین میانگین سن ازدواج ۲۵.۵ سال است که این رقم در دهههای اخیر حدود ۲ سال افزایش داشته است.
کودک همسری کمتر شده است
وی در پاسخ به پرسشی درباره تغییرات نرخ کودکهمسری در سالهای گذشته، گفت: میزان کودکهمسری نسبت به گذشته کاهش قابل توجهی داشته است، چراکه در گذشته، بسیاری از خانوادهها در روستاها زندگی میکردند و نیازی به ادامه تحصیل احساس نمیشد، اما امروز ازدواج در سنین پایین منجر به بازماندگی از تحصیل میشود؛ مسئلهای که میتواند در آینده برای فرد، فرزندان و خانوادهاش مشکلات جدی ایجاد کند.
کاهش سن تجرد قطعی دختران از ۴۵ به ۳۸ سالگی
این جامعهشناس همچنین در مورد وضعیت «تجرد قطعی» دختران در کشور نیز بیان کرد: تجرد قطعی شاخصی در جمعیتشناسی است. یعنی سنی که بعد از آن دیگر تمایل، شانس و فرصت ازدواج افراد به حداقل می رسد. معمولا این سن برای مردان ۵۰ سال و برای زنان ۴۵ سال است. حدود ۲ درصد از مردان به دلیل عدم تمایل به ازدواج، معلولیت و سایر عوامل در تجرد قطعی قرار دارند، این رقم برای زنان نیز حدود ۲ درصد بوده که در دو دهه اخیر افزایش پیدا کرده است. از سوی دیگر نیز، سن تجرد قطعی در دختران کاهش یافته؛ به گونهای که اکنون سن تجرد قطعی در دختران از ۴۵ به ۴۰ یا حتی ۳۸ سالگی رسیده است.
ازدواج دهه شصتیها با مردان بزرگتر از خودشان
کاظمیپور در ادامه میزان تجرد قطعی دختران را در استان تهران به عنوان بالاترین رقم و در استانهای محروم به عنوان پایینترین رقم عنوان کرد و گفت: اساسا تجرد برای زنان ناشی از محدودیت تعداد مردان در سن ازدواج رخ میدهد که این موضوع بیشتر برای دختران دهه ۶۰ رخ داده است؛ زیرا با افزایش موالید در دهه ۶۰، معمولا دختران متولد در این دهه، باید با مردان بزرگتر از خود ازدواج کنند. معمولا پسران دهه ۶۰ با زنان جوانتر از خودشان ازدواج میکنند، به همین دلیل تعدادی از زنانی که به سن بالای ۳۵ سال میرسند دایره همسرگزینیشان کوچک میشود، زیرا مردان در این سن اکثراً متاهل هستند. از سوی دیگر زنان با افزایش سن، بیشتر به دنبال تحصیلات عالیه و اشتغال مناسبتر میروند و همین عوامل منجر به تاخیر در ازدواج آنها میشود.
وضعیت نرخ تجرد قطعی در ۱۰ سال آینده
وی در پاسخ به این که نرخ تجرد قطعی در ۱۰ سال آینده با چه تغییراتی همراه خواهد بود؟ اینطور پاسخ داد: میزان افزایش تجرد قطعی از بین میرود، زیرا افرادی که اکنون به تجرد قطعی رسیدهاند وارد سنین ۵۰، ۶۰ سالگی میشوند و متولدین دهه ۷۰ که به ۴۰ سالگی میرسند، دیگر با مضیقه ازدواج روبرو نیستند، زیرا تعداد مردان دهه ۶۰ در آن سال به آن شدت کم نیست.
این جمعیتشناس در ادامه به هوش مصنوعی و توسعه دانش ارتباطی پرداخت و یادآور شد: دختران جامعه ایران از پسران در این حوزه اشراف بیشتری دارند، اما به همان میزان نیز خطرپذیریشان بالاست؛ این موضوع مدیریت جامعه و خانوادهها را میطلبد.
کاظمیپور در ادامه در پاسخ به این سوال که شبکههای مجازی چقدر بر هویتیابی و الگوهای رفتاری دختران در جامعه اثرگذار است، گفت: در صورتی که فضاهای مجازی اجتماعی به درستی مدیریت شوند، میتوانند تاثیر مطلوبی بر هویتیابی و الگوهای رفتاری دختران بگذارند، در غیر اینصورت برای جامعه تبعات منفی به دنبال خواهد داشت. منظور از مدیریت این است که شبکههای مجازی رها نشوند. در ایران، وقتی بحث از فضای مجازی و آسیبهایش به میان میآید، سادهترین راهحل را در فیلتر کردن و بستن درها میبینند در حالی که این، در حقیقت پاک کردن صورت مسئله است. چرا که در دنیای امروز، هر نوجوان و جوانی میتواند با یک فیلترشکن ساده، به همان محتوایی که قرار بود از آن دور بماند، دسترسی پیدا کند؛ محتوایی که گاه میتواند آسیبهای جدی روانی و اجتماعی به همراه داشته باشد. در این میان، آنچه جای خالیاش احساس میشود، مدیریت هوشمندانه و اصولی است. مدیریتی که بهجای حذف، دسترسی را به سمت شبکهها و فضاهای مفید و اثرگذار هدایت کند.
منبع: لایفاتک
